10 Kasım 2020

Ders: Gençliğe Hitabe

Bağımsızlığımızın ve Cumhuriyet’imizin önderi Mustafa Kemal Atatürk’ü, ölümünün 82. yılında ağıt yakanlardan, yapmacık hüzün takanlardan uzak, hepimizi ödevlendirdiği “Gençliğe Hitabe”yle anıyoruz.

Ders: Gençliğe Hitabe, Konu: Bağımsızlık ve Cumhuriyet, Süre: 15 dakika, Kazanımlar: 1. Ülkesinin bağımsızlığını korumanın yol ve yöntemlerini kavrar. 2. Cumhuriyet’in değerinin farkına varır ve bunu yüreğinde hisseder. Değerlendirme: Sözlü sınav, açık uçlu sorular   

Problem

Sevgili gençler, Alfa’larınız daha iyi bir liseye, Z’leriniz daha prestijli bir üniversiteye girebilmek için başınızı kaldırmadan çözdüğünüz testlerden bir an doğrulup ders kitaplarınızın ilk sayfasında ya da sınıfınızdaki akıllı tahtanın üstünde asılı duran “Gençliğe Hitabe”ye hiç baktınız mı? Baktıysanız görüp okudunuz mu? Okuduysanız anlamı üzerinde durup düşünmeye vakit bulamadan şakır şakır işaretlediğiniz bağlamını yitirmiş paragraf, paragrafını yitirmiş cümle, cümlesini yitirmiş sözcük testleriyle değil; “ey” bir ünlem, “Türk” bir özel ad, “birinci” bir sıra sayı önadı, “ilelebet” bir belirteç, “müdafaa etmek” yardımcı eylemle oluşmuş bileşik eylem gibi kuru gramer bilgisiyle de değil; çizgisel ve tam öğrenme yöntemiyle okuyup anlamlandırma ve yorumlama fırsatınız oldu mu Ata’nızın size seslendiği Hitabe’sini?

Test çözmekten buna ayıracak zaman bulamadığınızdan eminim; ama öğretmenlerinizin ve büyüklerinizin duvardaki bir tabloyu okumanızı isteyeceğinden de pek emin değilim. Zira duvara asılanlar okunmak değil, bakılmak içindir! Gelin şu tabloya, Ata’mızın ölümünden 82 yıl sonra bugün birlikte bakalım ve orada “asıl anlatılmak isteneni”, “değinilmemiştir”i ve “ulaşılamaz”ı, “vurgulanan”ı bulmaya çalışalım. İkisi “eksiltili”, biri “sıralı dört yargı” taşıyan 15 “cümle” ve toplam 172 “sözcük”ten oluşan bu metin için 15 dakikanız vardır umarım!

Ön Bilgi

Atatürk’ün siyasi kararlılığını, askeri dehasını, devlet adamlığını gösterdiği kadar onun tarih yazıcılığını ve edebi gücünü de yansıtan Nutuk, Cumhuriyet Halk Fırkası’nın 2. Kurultay’ında 15 – 20 Ekim 1927 tarihleri arasındaki altı günde toplam 36,5 saatte kendisi tarafından okunmuştur. Gençliğe Hitabe, Atatürk’ün 1919’dan 1927’ye dek kendisinin ve silah arkadaşlarının faaliyetlerini özetlediği Nutuk’unun sonunda Türk gençliğine hitapla söylemiş olduğu bir metin. Metnin konusu Türk yurdunun bağımsızlığının korunup kollanması, Cumhuriyet’in yaşatılması; teması da Türk gençliğinin bu konuda uyanıklığı, azim ve kararlılığıdır.

Mustafa Kemal, Nutuk’un “Türk Gençliğine Bıraktığım Emanet” başlıklı bölümünde  “Bugün vasıl olduğumuz netice, asırlardan beri çekilen milli musibetlerin intibahı ve bu aziz vatanın her köşesini sulayan kanların bedelidir. Bu neticeyi, Türk gençliğine emanet ediyorum.” der ve Gençliğe Hitabe’sini okur. Büyük önder demek ister ki sevgili gençler, “Bugün ulaştığımız sonuç, yani bağımsızlık ve Cumhuriyet, yüzyıllardır çektiğimiz ulusal felaketlerin yarattığı uyanıklığın ve bu yüce vatanın her köşesini sulayan kanların, çekilen acıların, verilen canların karşılığıdır. Bu sonucu, yani bağımsızlığımızı ve Cumhuriyet’i, Türk gençliğine, yani size emanet ediyorum.”

Açıklama, Yorumlama

Metin şöyle değerli gençler:

“Ey Türk gençliği! Birinci vazifen, Türk istiklâlini, Türk Cumhuriyetini, ilelebet, muhafaza ve müdafaa etmektir.”

(Atamız, bu giriş bölümüne bir “ünlem cümlesi”yle başlıyor; burada size seslenerek, birinci ödevinizin Türk bağımsızlığını ve Cumhuriyeti’ni sonsuza dek korumak ve savunmak olduğunu söylüyor. Gördüğünüz gibi öğretmenlerinizin verdiği haftalık 1000 – 1500 soruluk testlerden biraz ağır bir ödev! Sizin yaratıcılığınıza güvendiğinden, bunu nasıl başaracağınızın hazır şablonunu da vermiyor.)

“Mevcudiyetinin ve istikbalinin yegâne temeli budur. Bu temel, senin, en kıymetli hazinendir.”

(Büyük önder, gelişme bölümünün bu ilk “basit yapılı cümle”sinde “budur” adılı, giriş bölümünde sözü edilen Türk bağımsızlığı ve Cumhuriyeti’ni sonsuza dek korumak ve savunmak ödevinin yerini tutuyor. İkinci cümledeki “hazine” sözcüğü de “benzetme”nin “kendisine benzetilen” ögesidir, bağımsızlık ve Cumhuriyet’in değerini güçlendirmek amacıyla yapılmış bir söz sanatıdır.)

“İstikbalde dahi, seni bu hazineden mahrum etmek isteyecek, dâhilî ve haricî bedhahların olacaktır.”

(Bu bir “uyarı cümlesi”dir sevgili gençler. Mustafa Kemal sizi “tamlananı ortak” iki “sıfat tamlaması”yla uyarıyor: “Dahilî ve haricî bedhahlar”. Yani gelecekte yurt içinde ve dışında sizi, bu bağımsızlık ve Cumhuriyet’ten yoksun bırakmak isteyecek iç ve dış düşmanlar olabilecektir, diyor. Burada “dış düşmanlar” “sıfat tamlaması”yla anlatılmak istenenin kimler, neler olduğu belli; “iç düşmanlar” “tamlaması”nın anlamı ise birkaç cümle sonra açıklanacak. Evet, “ana fikri” doğrudan destekleyen “yardımcı düşünceler” bu cümlelerle dile getirilmeye başlanıyor.)

“Bir gün, İstiklâl ve Cumhuriyeti müdafaa mecburiyetine düşersen, vazifeye atılmak için, içinde bulunacağın vaziyetin imkân ve şerâitini düşünmeyeceksin! Bu imkân ve şerâit, çok nâmüsait bir mahiyette tezahür edebilir.”

(Büyük hatip, “gelişme bölümü”nün burasında bir “şartlı bileşik” içinde iki “girişik cümle”yle ne yapmanız gerektiğini hiçbir yoruma meydan bırakmayacak açıklıkla ortay koyuyor ve diyor ki sana verdiğim vazife için koşullar olgunlaşırsa, içinde bulunduğun durumun olanaklarını ve koşullarını düşünmeyeceksin! Bu koşullar çok ağır olsa bile ailem izin vermiyor, benim okulum var, ben üniversite sınavına hazırlanıyorum gibi bahanelere sığınmayacaksın yani!)

“İstiklâl ve Cumhuriyetine kastedecek düşmanlar, bütün dünyada emsali görülmemiş bir galibiyetin mümessili olabilirler. Cebren ve hile ile aziz vatanın, bütün kaleleri zaptedilmiş, bütün tersanelerine girilmiş, bütün orduları dağıtılmış ve memleketin her köşesi bilfiil işgal edilmiş olabilir.”

(Atatürk, buradaki ilk “kurallı”, “bileşik cümle”de seni bağımsızlığından ve Cumhuriyet’inden yoksun bırakacak düşmanları “tanımlıyor”  ve onların bütün dünyada benzeri görülmemiş bir zafer kazanmanın motivasyonuyla sana meydan okuyabileceklerini söylüyor. Ardından gelen ve dört “yargı”dan oluşan “bağlı sıralı cümle”yle ülkenin içinde bulunabileceği olumsuz durumu “betimliyor”: Zorla ve aldatıcı düzenlerle sevgili yurdunun bütün kaleleri alınmış, bütün gemi yapımevleri ele geçirilmiş, bütün orduları dağıtılmış ve yurdun her köşesine düşman girmiş olabilir.)

“Bütün bu şerâitten daha elim ve daha vahim olmak üzere, memleketin dâhilinde, iktidara sahip olanlar gaflet ve dalâlet ve hatta hıyanet içinde bulunabilirler. Hatta bu iktidar sahipleri şahsî menfaatlerini, müstevlilerin siyasi emelleriyle tevhit edebilirler.”

(Gençler, bir metnin “ana düşünce”si konuyu farklı yönlerden aydınlatan “yardımcı düşünceler”le desteklenir. Yardımcı düşünceler “hangisine değinilmemiştir”, “hangisine ulaşılamaz” biçimindeki “soru kökleri”yle ifade edilir. Size verilen bu iki cümle “asıl anlatılmak istenen”in iki ayağını oluşturuyor: Birinci ayak ve uyarı, ülkenin içinde bulunduğu bütün olumsuzluklardan daha kötüsünün, ülke yönetimindekilerin aymazlık ve sapkınlık içinde bulunabileceği, hatta ihanet içinde olabileceğidir ki büyük önderin yukarıda sözünü ettiği “iç düşmanlar” tamlamasının anlamı budur, yani iktidardakiler. İkinci uyarı ise bütün bu anlatılanlardan çok daha kötüsüne vurguda bulunuyor ve ülke yönetimindeki bu hainlerin düşmanla çıkar ilişkisi kurmuş olabileceğine dikkat çekiyor.)

“Millet, fakr ü zaruret içinde harap ve bîtap düşmüş olabilir.”

(Bütün bunlara bağlı olarak ulusumuz, diyor büyük hatip, “anlamına göre olasılık bildiren cümle”sinde “ve bağlacı”yla “iki görevdeş sözcüğü” bağlayarak, yoksulluk ve sıkıntı içinde ezgin, bitkin düşmüş olabilir. Sevgili gençler, Mustafa Kemal, 93 yıl önce Türk gençlerine seslendiği Hitabe’sinin buraya kadar olan kısmında yakın ya da uzak gelecekte karşılaşabileceğiniz olası senaryoyu yazıyor.

Şimdi çevrenize şöyle bir bakın, senaryoda bir kusur var mı, bugüne dair eksik bıraktığı ya da yanlış betimlediği bir durum söz konusu mu? Öngörüde bir sorun yoksa, metnin sonuç bölümüne geçelim.)

Bütün ümidim gençliktedir.

“Ey Türk istikbalinin evlâdı! İşte bu ahval ve şerâit içinde dahi vazifen, Türk İstiklâl ve Cumhuriyetini kurtarmaktır! Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda mevcuttur!”

(Biliyorsunuz, metinlerin “giriş bölümü” -paragrafların giriş cümlesi- konuyu; “sonuç bölümü” -sonuç cümlesi- genellikle ana düşünceyi ortaya koyar. Biri “eksiltili seslenme”, biri “kesinlik anlamlı”, biri de “yüklemine göre ad cümlesi” olan sonuç bölümünün bu üç cümlesiyle giriş bölümündeki ödevini bir kere daha vurgulayıp bunu neye dayanarak yapacağını hiçbir kuşkuya meydan bırakmayarak açık ve net bir biçimde vurguluyor.)

Son Söz

Sevgili gençler, her şey gibi Mustafa Kemal Atatürk’ün bu hitabesi de tarihseldir; ama donmuş değildir. Aslına, ana düşüncesine bağlı kalarak durmadan güncellenmelidir. Ata’mızın dikkatimizi çekmek istediği tehlikeler bugün daha da artmış, durum daha da ağırlaşmıştır. Her şeyden önce duyarlıklarınızı manipüle edecek çok fazla araç gereç vardır. Dikkatinizi dağıtacak, gücünüzü boşa çıkaracak, bir arada iş yapma isteğinizi kıracak, sizi bencilleştirip toplumdan koparacak, yaratıcılığınızı engelleyecek ezberci ve rekabetçi bir eğitim dizgesini Atatürk’ün size verdiği görevin önüne büyük bir engel olarak koymaktadırlar.

Öte yandan Cumhuriyet’imiz “reklam arası” görülmüş, “kapatılması gereken bir parantez” olarak değerlendirilmiş, iki büyük önderine “iki ayyaş” denmiş; hatta Hitabe’sine karşı gençliği, aydınlanma devrimimizin bütün değerlerini yok sayarak “Anadolu kıtası büyüklüğündeki dava taşını da gediğine koy”maya çağıran, “karşı hitabeler” yazılmıştır!

İşin zordur genç arkadaşım, ama sana inancım ve güvenim tamdır…

“10 Kasım 2020” için 7 yorum

  1. Bugün bir devrimciyi selamlamak, anmak, anlatmak için erkenden kalkanlardanım. Ne güzel ki her seviyede altı ders verilmiş bugün için. İzninizle kullanmak isterim. Yüreğiniz hüzün taşımasın. Umut hep var.

  2. Kalemine sağlık Üstadım. Umarım gençler de okur da Cumhuriyetin ve Atatürk devrimlerinin değerini ve önemini daha iyi anlar. Elbette bunları korumanın, daha da ileri götürmenin önemini de.

  3. Çok güzel bir konuyu nefis ayrıntıya işlemişsin. Kutluyor, selam ve sevgiler iletiyorum sevgili Mustafa kardeşim… Kalemine yüreğine sağlık…

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.